New Year in Armenia

 Ամանորը հայերիս, հատկապես երեխաների ամենասիրված ու սպասված տոնն է: Այս գեղեցիկ տոնը հայերը նշում են դեռ անհիշելի ժամանակներից։

Ամանորը Հայաստանում ունեցել է տարբեր անվանումներ. Նավասարդ, Տարեմուտ, Տարեգլուխ, Կաղանդ, Լոլե։ Վաղ անցյալում մեր նախնիները Ամանորը տոնել են գարնան գիշերահավասարի` Արեգ ամսվա Արեգ օրը (նոր տոմարով մարտի 21-ին): Հետագայում տոմարների փոփոխության արդյունքում հայոց Նոր Տարին տեղափոխվել է Նավասարդի 1-ը` օգոստոսի 11-ը։ Քրիստոնեության ընդունումից հետո Նավասարդը որպես տոն շարունակել են նշել արդեն նոյեմբեր ամսին, բերքահավաքից հետո: Այսպես օրինակ Սյունիքում, Տավուշում, Արցախում և այլուր այն տոնել են նոյեմբերի 10-ին հաջորդող կիրակի օրը:

Հունվարի 1-ը որպես Նոր տարվա սկիզբ Հայաստանում տոնում են Գրիգորյան տոմարի ընդունումից հետո միայն: Գրիգորյան տոմարը մշակվել է դեռևս 1582թ., գործող Հուլյան տոմարի փոխարեն, սակայն տարբեր երկրներում այն գործածության մեջ է դրվել տարբեր ժամանակ։ Հայաստանում Գրիգորյան տոմարը կիրառության մեջ է մտել 1920 թվականին, իսկ հայ առաքելական եկեղեցին այն պաշտոնապես ընդունել է 1923 թվականին։ 

Հնում Հայաստանում եղևնու փոխարեն Ամանորին զարդարում էին ձիթապտղի կամ խնկի ծառ, իսկ Ամանորի խորհրդանիշը Կաղանդ պապն էր իր գավազանով և ոչխարի մորթուց պատրաստված քուրքով: Կաղանդ պապը նվերների փոխարեն փոքրիկներին Ամանորի յոթ խորհուրդ էր տալիս` փոխադարձ հարգանք, խաղաղություն, ազնվություն, իմաստություն, աշխատասիրություն, համեստություն և գոհունակություն:

Տոնական սեղանը զարդարում էին ավանդական ուտեստները, տանտիրուհիների ձեռքով պատրաստված քաղցրեղենն ու չրեղենը: Ամանորի սեղանին պետք է լիներ առնվազն յոթ կերակրատեսակ և յոթ տեսակ չրեղեն: Կարևոր խորհրդանիշ էր նաև տարեհացը կամ գաթան, որը թխվում էր ամանորի նախաշեմին: Գաթայի մեջ կոպեկ էին «թաքցնում» և թխվելուց հետո բաժանում այն տան անդամների միջև: Համարվում էր, որ ով գտնի կոպեկը` նրա համար էլ նոր տարին կլինի հաջողակ:

Նոր Տարվա կեսգիշերին վերագրվում էր երկնային մեծ զորություն և մարդիկ փորձում էին բաց չթողնել հաջողակ պահը: Բաց էին անում տան դուռը և ջանում էին օրհնված ջուր տուն բերել այդ պահին, որպեսզի հաջողությունն ու առատությունը նոր տարվա հետ մտնեն օջախ: Ջրի մեջ թրջում էին ծիսական խմորեղեն, որից ուտում էին իրենք, և մի խուրձ խոտ, որով կերակրում էին տան թռչուններին ու կենդանիներին։ Հնչում էին փոխադարձ բարեմաղթանքներ ու շնորհավորանքներ: Ամանորյա այս և այլ հայկական ավանդույթների մի մասը որոշակի իմաստային և բովանդակային ձևափոխմամբ պահպանվել և այսօր էլ կիրառվում են նոր ընդունված սովորույթների հետ:  

Ներկայումս Նոր Տարին Հայաստանում նշում են մեծ շուքով և սիրով: Արդեն նոյեմբեր ամսվա վերջին փողոցները, խանութների ցուցափեղկերը ձևավորվում են տոնական լույսերով ու զարդարանքով` Ամանորի տրամադրություն փոխանցելով մարդկանց: Մայրաքաղաքի սրտում` Հանրապետության հրապարակում դրվում է գլխավոր տոնածառը, կազմակերպվում են տարաբնույթ միջոցառումները մեծերի և իհարկե փոքրիկների համար, տոնավաճառներ ու ցուցադրություններ: Թատրոններն ու կինոթատրոնները հրավիրում են վայելելու Նոր տարվա հրաշքը իրենց հարկի տակ: Անցորդները սիրով լուսանկարվում են քաղաքում շրջող Ձմեռ Պապի ու Ձյունանուշի հետ, գնումներ կատարում ամանորյա տաղավարներից կամ վայելում փողոցային երաժիշտների կատարումները:

 Հայաստանում ևս մեկ կարևոր տոն է Սուրբ Ծնունդը, որը Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է հունվարի 6-ին: Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Ծննդյան արարողությունը սկսվում է հունվարի 5-ի երեկոյան: Այդ օրը բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է ճրագալույցի Սուրբ Պատարագ, որից հետո մարդիկ եկեղեցում վառված ճրագներն իրենց հետ տուն են տանում: Հունվարի 6-ի առավոտյան եկեղեցիներում մատուցվում է Սուրբ ծննդյան պատարագ և կատարվում է Ջրօրհնեք, որը խորհրդանշում է Քրիստոսի մկրտությունը Հորդանան գետում։ Արարողությունից հետո ժողովուրդն այդ ջրից տուն է տանում, որպես բուժիչ դեղ:

   Դե իսկ որտե՞ղ նշել Ամանորը Հայաստանում և ինչպե՞ս անցկացնել այդ մի քանի ոչ աշխատանքային օրերը` ընտրությունը մեծ է ու բազմազան: Նոր Տարին կարելի է դիմավորել և մայրաքաղաքում և Երևանից դուրս: Ընտրել ակտիվ կամ պասիվ հանգիստ Ծաղկաձորում, Ջերմուկում, Դիլիջանում, Լոռիում, Վայոց Ձորում և այլ վայրերում:

Իսկ մեր գործընկերների առաջարկներին կարող եք ծանոթանալ կայքում: