Հանգիստ՝ Լոռու մարզում

Հայաստանի ամենագեղատեսիլ և զբոսաշրջիկների ամենասիրելի մարզերից է Լոռին։

Հրաշք բնությունը, բազմաթիվ պատմամշակույթային կառույցները, տեսարժան վայրերը և օրեցօր զարգացող էկոտուրիզմը ավելի գրավիչ են դարձնում Լոռու մարզը և՛ ակտիվ, և՛ պասիվ հանգստի սիրահարների համար։

Ինչո՞ւ այցելել Լոռի, ո՞ւր գնալ Լոռու մարզում, ի՞նչ հյուրանոց կամ հանգստյան գոտի ընտրել․..

Հարցեր, որոնց պատասխանները Դու կարող ես գտնել մեզ հետ: 

1) Ուղևորվիր Լոռի, եթե սիրում ես բնությունը:

Լոռու մարզն ընդգրկում է Դեբեդ գետի ավազանն ամբողջությամբ, մարզկենտրոնը Վանաձոր քաղաքն է: 

Բարձրադիր լեռները, խորունկ կիրճերը, ջրառատ գետերը, լճակները յուրահատուկ գրավչություն ունեն և անմոռանալի են դարձնում ամեն ուղևորություն դեպի Լոռու մարզ: 

Դեբեդ գետը Հայաստանի տարածքի ամենաջրառատ լեռնային գետն է, հոսում է հիմնականում Դեբեդի կիրճով: 

 Դեբեդի ափամերձ տարածքներում են գտնվում բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ՝  Հաղպատ, Սանահին, Ախթալա, Քոբայր, Քառասնից Մանկանց վանքը, Բարձրաքաշ Սբ. Գրիգոր եկեղեցին և այլն։

Ձորագետի կիրճում է գտնվում Արևածագի ձորը, որտեղ արշավականները սիրում են կանգ առնել` հրաշք տեսարանը և հանգիստը վայելելու համար:

Ուրասարի Լիման կամ ջրաշուշանների լիճը, որի բացառիկ գեղեցկությունը «բացահայտվել» է վերջին տարիներին: 

Ջրաշուշանը ծաղկում է շատ կարճ` հուլիս-օգոստոս ամիսներին և գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում:

Վարդաբլուրի եռագույն լճերը ստեղծվել են 1990-ականներին` դառնալով տեղացիների համար «ծովափնյա» զբոսավայր: 

Լճերը շրջապատված են եղևնիներով, ուռենիներով և բարդիներով, ջրերի գույնը տարբերվում է, այստեղից էլ անվանումը: Լճերից մեկն ունի կղզյակ, որին կարելի է հասնել կամրջով:

Ստեփանավանի Դենդրոպարկը շուրջ 35 հա բուսաբանական այգի է, որտեղ ներկայացված է ավելի քան 500 բուսատեսակ և ծառատեսակ` Հայաստանից և արտասահմանից: Մայիս-հունիս ամիսներին` սոճիների փոշոտման շրջանում այստեղ կազդուրվելու և հանգստանալու են գալիս հատկապես շնչառական ուղիների հիվանդություններ ունեցող մարդիկ: 

Ծովեր լիճը բնության գոհարներից է` Թումանյանի ծննդավայր Դսեղ գյուղից 3 կմ հեռավորության վրա: 2008 թվականից գրանցված է ՀՀ Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ 

Մայորի ձոր-քարանձավը խորհրդավոր մի վայր է Ձորագետի կիրճում: Այստեղ` Կոմունիստների քարանձավում է Ստեփան Շահումյանը գաղտնի հանդիպել իր բոլշևիկ ընկերներին: Քարանձավից հոսող ջուրը պիտանի է խմելու համար: 

Թռչկանի ջրվեժը` Շիրակի և Լոռու մարզերի սահմանին ՝ Չիչխան գետի Թռչկան վտակի վրա: Հայաստանի ամենաբարձր (23 մ) և ամենաջրառատ գահավիժող ջրվեժն է: 

Պուշկինի լեռնանցք (նախկինում Դվալի) գտնվում է Վանաձորից Ստեփանավան տանող ճանապարհին։ Այստեղ է Պուշկինին հանդիպել Թեհրանում սպանված Գրիբոյեդովի մարմինը տեղափոխող սայլը: Հետագայում այստեղ կառուցվել է աղբյուր–հուշարձան, որի բրոնզե բարձրաքանդակը պատկերում է այդ հանդիպումը։

2) Արի Լոռի, եթե ուզում ես քո աչքերով տեսնել հայ մշակույթի հուշարձանները ու քայլել պատմության ոտնահետքերով:

Մարզի տարածքում են գտնվում 3000-ից ավելի պատմամշակութային հուշարձաններ, այդ թվում`

Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրները գրանցված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում, հանդիսացել են միջնադարյան Հայաստանի կրոնական և խոշոր կրթական կենտրոն: Հաղպատում որպես կրոնավոր մի քանի տարի ապրել է Սայաթ-Նովան։

Սանահինի կամուրջ. միջնադարյան կառույց Դեբեդ գետի վրա, Սանահինի վանք տանող ճանապարհին: 

Լոռու Բերդ. միջնադարյան անառիկ ամրոց Ստեփանավան քաղաքից ոչ հեռու` Ձորագետ և Ուռուտ կիրճերի հատման մասում, բարձր հրվանդանի վրա։ 

Ծաթերի կամ Ճգնավորի վանք. ժայռափոր վանք ձորալանջի ուղղաձիգ քարափի տակ։ Ճանապարհը դեպի վանք նեղ արահետով է։ 

Կայան բերդը (Կայանբերդ) տեղակայված է Հաղպատ և Ակներ գյուղերի միջև: 3 կողմից պաշտպանված է խորը կիրճերով,

 հանդիսացել է կարևոր դիտակետ ամրոց: Անվանել են նաև Աշոտ Երկաթի բերդ, Տեսևանց, Դսևանք: 

Զարնի-Պարնի քարայր ամրոց. միջնադարյան քարայրաամրոցային համալիր Հաղպատ գյուղից արևմուտք` Կայան բերդի դիմաց: Բաղկացած է «Զարնի էր», «Պարնի էր» և «Ծակ էր» քարանձավներից: Այստեղ գործում է թանգարան, ռեստորան, գինետուն։ Օձունի տաճարը (Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի) տեղակայված է գյուղի կենտրոնում: Ըստ ավանդության, Թովմաս առաքյալը 

եկեղեցու վայրում օծել է քահանաների ու եպիսկոպոսների։ Տաճարը անվանել են նաև Սուրբ Նշան, Սուրբ Հովհաննես, Խաչգոնդ, Խաչգունդ: 

Ջգրաշենի եկեղեցի, գ. Վարդաբլուր: Վաղ միջնադարի բացառիկ շինություններից է, արժեքավոր է իր զարդաքանդակներով: 

Տորմակ եկեղեցի, Գյուլագարակ: Ներկայում կիսավեր եկեղեցին շրջապատված է եղել պարսպով: 

Եկեղեցում են նկարահանվել «Տերն ու ծառան» ֆիլմի մի քանի դրվագներ: 

Քոբայր կամ Քոբայրավանք: Գտնվում է Քոբեր երկաթուղային կայարանից արևմուտք, խոր կիրճի բարձրադիր եզրին: Հռչակված է իր բարձրարվեստ որմնանկարներով: 

Ախթալայի բերդը հայտնի էր նաև Պղնձահանք անունով: Հյուսիսից շրջապատված է բրգաձև պարիսպով, իսկ մյուս երեք կողմից՝ ուղղահայաց ժայռերով։ Ամրոցի տարածքում է գտնվում նաև համանուն՝ Պղնձահանք վանքը: 

Արամյանցի դղյակ.  շվեյցարական ոճի հուշարձան-դղյակ Ախթալա համայնքում: Հայաստանում պահպանված երկու դղյակներից մեկն է:

Միքայել Արամյանցի դղյակում է ընդունվել Հայաստանի առաջին Հանրապետության մասին հռչակագիրը։

Այստեղ հանգստացել են հայ մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը, Կաթողիկոս Հայրիկ Խրիմյանը, նշանավոր այլ անձինք: 

Արամյանցի դղյակում է եղել Հայաստանում առաջին թենիսի կորտը: 

Հոռոմայրի վանք. միջնադարյան ճարտարապետական համալիր Օձուն գյուղի մոտ: Բաղկացած է հուշարձանների երկու խմբից: 

Վերին հուշարձանախումբը հայտնի է Ձորաեզրի վանք, իսկ ստորին հուշարձանախումբը՝ Սուրբ Նշան կամ Ձորամիջի վանք անվամբ: 

Ծիրանավոր-Ծաղկավանք եկեղեցի, 5-րդ դար, Դեբեդի կիրճի եզրին: Մեզ է հասել կիսավեր վիճակում:  

Արդվիի Սրբանես (Սուրբ Հովհաննես) կամ Հովհան Օձնեցու վանք, Արդվի գյուղ։ Այստեղ է նկարահանվել հայտնի հայ ռեժիսոր՝ Ս. Փարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմը։

Հնեվանք. Կուրթան գյուղից արևելք՝ Ձորագետի աջ ափին, 7-րդ դար: Կուրթանի ձորի այս համալիրը բաղկացած է երեք եկեղեցիներից, տնտեսական ու բնակելի օժանդակ շինություններից։

Խուճապի վանք,  Լալվար լեռան հյուսիսային լանջին, Պրիվոլնոյե գյուղի մոտակայքում: Թեև համալիրը թվագրվում է 13-րդ դ., բայց նրա ամենավաղ շինությունները կառուցվել են դեռևս 9-10-րդ դարերում: 

Բարձրաքաշ Սբ. Գրիգոր վանքը (10-13-րդ դարեր) գտնվում է Դսեղ գյուղի մոտ, անտառի մեջ: Նվիրված է հայ առաջին կաթողիկոս Սուրբ Գրիգորին։ Այստեղ է Մամիկոնյանների տոհմական գերեզմանոցը, «Ագռավի տապան» մատուռը:  

Ամրակիցի Սուրբ Նիկոլայ Հրաշագործ եկեղեցի. կառուցվել է 1846թ., ըստ որոշ աղբյուրների` 1879թ.: Զգալիորեն վնասվել է Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ, գտնվում է վթարային վիճակում: 2009 թ. եկեղեցու սրբապատկերները տեղափոխվել են Գյումրու ռուսական եկեղեցի: 

Ցանկը շարունակելի է

3) Եթե պատրաստ ես արկածների, էքստրիմի սիրահար ես կամ ուզում ես մասնակիցը լինել տարաբնույթ փառատոների, քեզ սպասում են. 

 Ճանաչողական, ուսուցողական քայլարշավներ հմուտ և փորձառու զբոսավարների ուղեկցությամբ 

Ձիավարություն, ձիերով տուրեր մարզի ամենասիրելի զբոսաշրջային ուղղություններով

Ռաֆթինգ Դեբեդ գետում` էքստրիմի սիրահարների համար

Ջիպ տուրեր

Յոգայի դասընթաց բնության գրկում,

Վրանային ճամբարներ 

«Թատերական Լոռի» միջազգային փառատոն, 

«Լոռվա Ձմեռ» ավանդական մարզատոնահանդես, 

Ռաֆթինգի փառատոն, 

Խորովածի, Հապալասի, Ուտելի բույսերի, Պանրի փառատոներ...

Տարածաշրջանին հատուկ ավանդական խոհանոցի համերը և սրտաբաց լոռեցիների հյուրընկալությունը կարող ես վայելել լիարժեք` քեզ հետ տանելով միայն ջերմ հիշողություններ և նորից վերադառնալու անհագ ցանկությունը:

4) Ընտրել Հանգիստ Հայաստանում` օգտվելով Biglemon.am-ում գործող զեղչերից և խնայելով քո գումարը: Իսկ մարզում գործող մեծ ու փոքր հյուրանոցներին, հյուրատներին, գլեմփինգներին, վրանային հանգստի տարբերակներին կանդրադառնանք առաջիկայում: